Op het plateau van Ubachsberg ontstaat in de loop van de middeleeuwen een ontginning. Deze ligt aan de bovenrand van een hellingbos, de Benzenraderbreuk. Er is een vruchtbare kleibodem geschikt voor landbouw en er is een zand- en kiezelgroeve in het Imstenraderbos.

De naam Imstenrade wordt dan nog op verschillende manieren geschreven. Het woorddeel -rade wijst op een ontginning. Over de betekenis van het woorddeel Imsten- is meer discussie. Wijst het op stenen bebouwing of is het een familienaam?

Rechts-wapen-van-Winant-v-Imstenraedt

In 1359 wordt de hoeve voor het eerst vermeld. Het is een Wickrather leengoed. Dat wil zeggen dat de eigenaar van Imstenrade een leenman van Wickrather leenheren ( Wickrath ligt bij Mönchen-Gladbach). Deze leenheren hebben veel bezit in Heerlen.    

In 1386 neemt de leenman de naam van Imstenraedt aan. Hij koopt zowel Imstenrade (36 hectare) als het leengoed Soureth (75 hectare), dit ligt aan de zuidkant van het plateau. Mogelijk behoorde de hoeve Imstenrade tot dan toe bij hoeve Benzenrade. Deze ligt aan de andere kant van het Imstenraderbos in het dal.

De Familie van Imstenraedt verzamelde in de eeuwen daarna op verschillende plaatsen leenhoven, goederen en heerlijkheden. Dit lukte door land te kopen of door met een rijke erfgename te huwen. Zo huwde in 1487 ene Barbara van Libeck met Johan van Imstenraedt. Daarmee kwam de voogdij van Mheer in hun bezit. De familie besluit naar Mheer te verhuizen. Daar is nog steeds het familiekasteel te bewonderen. Ook  het wapen van de familie is in Mheer terug te vinden. Daarnaast bekleden verschillende leden van de familie ook openbare functies, zoals schepen in Aken.

Op hoeve Imstenrade komen pachters. De hoeve wordt zelfs in 2 delen opgedeeld en aan verschillende personen vererfd.
In 1668 sterft het geslacht van Imstenraedt in de directe lijn uit. De hof komt in bezit van de familie De Loë-Imstenraedt. Zij bezitten weer beide hoeves. De hoeves bleven familiebezit tot na de Franse tijd. De historicus Christian Quix beschrijft de hof in 1836 als een kasteel dat echter een desolate indruk maakt. In de 19de eeuw is de hoeve in het bezit van verschillende families: de familie De Loë en vervolgens ons zuidelijke gedeelte de familie Brouwers. Het noordelijke gedeelte van de hoeve is in het bezit van baron van Widdershoven, die ook de aansluiting aan de weg via de Hondsrug naar de Molsberg financiert. Dit wordt later ook wel de Joffersweg genoemd.

Aan het begin van de twintigste eeuw beleeft de hoeve een nieuwe opleving. De reder Frans Schepens uit Antwerpen koopt in 1905 zowel Imstenrade als Benzenrade. Zijn vrouw Sophie Ross voelt zich zeer verbonden met Heerlen vanwege de verwantschap met de familie Hennen. Ze kopen de landgoederen ter gelegenheid van hun twaalfjarig huwelijk. Schepens vraagt de Brusselse architect H. van Massenhove om een villa te ontwerpen. Uit Den Haag liet hij de aannemer Spreksel komen om de villa te bouwen. Er is niet bekend wie de grootschalige heropbouw van de hof en de bouw van de watertoren heeft uitgevoerd. Mogelijk was dit ook aannemer Spreksel, in samenwerking met ambachtslieden uit de omringende dorpen. De hoeve heeft een kenmerkende eclectische stijl, de zogenaamde chaletstijl. De villa wordt in de voormalige boomgaard van de boerderij gebouwd. Daarnaast wordt een landschapstuin aangelegd. Om het uitzicht vanuit de tuin over het dal richting het noorden nog mooier te maken, werd de wei achter de hoeve afgegraven.’ Frans Schepens is bevriend met verschillende rijke en/of adellijke heren, die hem op de villa bezoeken, onder meer om daar te kunnen jagen.

In 1935 overlijdt Frans Schepens en zijn erfgenamen verkopen de villa en de hoeve aan de familie Boormans. Zij gaan de hoeve gebruiken als boerderij. De villa kunnen ze uiteindelijk in 1940 aan de medische missiezusters verhuren en in 1942 kopen de zusters het ook.  De Tweede Wereldoorlog gaat niet ongemerkt aan Imstenrade voorbij. De villa wordt ingevorderd door de Wehrmacht en daarom moeten in ieder geval een aantal zusters in de hoeve ondergebracht worden. Op 13 juli 1943 is er bombardement op Aken. Brandbommen raken de villa: het dak en het kleine spitse torentje worden vernield. De bevrijding komt op 16 september 1944 en wordt door iedereen met blijdschap ontvangen.  Van tevoren wordt geschoten tussen Amerikanen en Duitsers; de inwoners van de hoeve schuilen in de schuilkelders; ook de dagen na de bevrijding blijft het onveilig. Op 25 september vindt dan de evacuatie van Kerkrade plaats. Rijen mensen trekken over de Wijnweg langs Imstenrade naar Simpelveld en Ubachsberg. Sommige oudere mensen worden al op de hoeve opgevangen. Er zijn granaatbeschietingen en minstens een komt neer vlak voorbij de poort naar de hoeve. Mensen duiken weg in de modder, er is paniek. 14 Evacués overlijden ter plekke.

Na de oorlog wordt de boerderij een gemengd bedrijf, totdat de boer in 1987 overlijdt en zijn zonen het bedrijf niet kunnen voortzetten. In de jaren ’60 worden gronden onteigend voor de aanleg van de Beitel en de begraafplaats.
Tot aan de Franse tijd ligt hoeve Imstenrade altijd aan een landsgrens, niet alleen een gemeentelijke grens. De Wijnstraat is een grensstraat die Kerkrade en Heerlen via het plateau verbindt met Valkenburg. Imstenrade is lange tijd een leengoed van Wickrade, totdat het als leengoed overgaat naar de Valkenburgse lenen. Na de vrede van Münster gaat het als hoeve aan de grens deel uitmaken van de Staatse gebieden van Overmaas. Het land ten zuiden van de Wijnstraat is Spaans en daarna Oostenrijks. Toch heeft Imstenrade veel contact met de parochie Simpelveld, zoals uit de dagboeken van pastoor Didden blijkt. In de tijd dat Mheer in Franse handen is, moeten de heren van Imstenrade twee heersers tevreden houden en belastingen aan beiden betalen: de koning van Frankrijk en de Staten-Generaal in Den Haag. In de loop van de 19de eeuw blijft de hoeve op de grens van twee gemeentes liggen.

Hetty Backbier, februari 2020

Bronnen:

L. Augustus, wijnstraat of wijngracht: het oost-Limburgse tracé van de middeleeuwse handelsweg Keulen-Vlaanderen , Maasgouw 92/1973, 175-195.

C. Damen, Imstenraadse bijdragen I. Het landgoed Imstenrade, Land van Herle 9/1959, 93-100; Imstenraadse bijdragen II. De familie Van Imstenraedt algemeen, Land van Herle 9/1959, 115-122; Imstenraadse bijdragen III. Genealogie der familie Van Imstenraedt, Land van Herle 10/1960, 8-19.

M. van Dijk, Imstenrade. Een Belgische villa in Zuid-Limburg, in Varia Historia, bijdragen over de geschiedenis van Parkstad Limburg, 2018.

F. Hovens, Buren van Imstenrade: de familie Boormans en de Medische Missiezusters, 2018.

C. Quix, das ehemalige Spital zum h. Jakob, nachher Klarissenkloster. Das Sepulchrissen-Kloster zu St. Leonard, und die Kanonie zum heil. Kreuz in der Grafschaft Daelhem, 1836.

J. van der Werf, Simpelveld en Bocholtz door de ogen van Arnold Dydden, pastoor 1571-1616, 2012.

 

Afbeelding bij dit artikel op de homepage. Diddenkaart afkomstig van HKV de Bongard.

Een korte geschiedenis van Imstenrade
Getagd op:

Eén gedachte over “Een korte geschiedenis van Imstenrade

Reacties zijn gesloten.